RỒNG VÀ TÍN NGƯỠNG - HT.Thích Đạt Đạo

Trong mười hai con giáp, Rồng đứng vị trí thứ năm. Mười một con giáp khác là những con vật có thực trong cuộc sống. Chưa ai nhìn thấy rồng, thế nhưng không ai phủ định rồng. Con rồng không có thực, nó không tồn tại một thực thể như cọp, mèo, trâu, ngựa, chó, gà , khỉ …. Nhưng nó tồn tại trong tâm thức mọi người. Khi nhắc đến rồng, người ta hiện ngay trong tâm trí mình một con vật linh thiêng, cao quý. Rồng đã đi vào tâm thức người Việt xuất phát từ cội nguồn dân tộc. Rồng đã đi theo suốt chiều dài hình thành lịch sử dân tộc. Rồng xuất hiện trong cuộc sống như một điềm lành. Rồng gắn liền với quyền uy của vua chúa. Rồng đã vào nơi thờ tự ở chùa chiền. Rồng luôn là con vật mà ai ai cũng ngưỡng mộ và hướng về với lòng kiêng nễ lẫn tự hào.

Con rồng trong dân gian gắn với cội nguồn nòi giống trong sự tích “Con rồng Cháu tiên”. Tổ tiên dân tộc Việt xuất phát từ Lạc Long Quân (vốn là rồng) lấy bà Âu Cơ (vốn là tiên). Bà Âu Cơ đẻ ra một bọc gồm trăm trứng, nở ra trăm con. Năm mươi con theo mẹ lên non. Năm mươi con theo cha xuống miền biển hình thành dòng giống dân tộc Việt. Lạc Long Quân phong cho con trưởng làm Hùng Vương, trải qua mười tám đời Vua, nước Văn Lang ngày càng phát triển cho đến khi đất nước bị mất vào tay của Triệu Đà với sự tích “Trọng Thuỷ-Mỵ Châu”.

Qua gần một nghìn năm bị các triều đình phong kiến Trung Hoa cai trị, dân tộc Việt không ngừng đấu tranh giành lại độc lập. Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng mở đầu kỷ nguyên độc lập. Triều Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hậu Lê…. mở mang bờ cõi, xây dựng và bảo vệ đất nước tự chủ. Hình tượng con rồng vẫn tồn tại và biến đổi tùy theo vận nước.

Thời Lý, hình tượng rồng được thể hiện mình thon thon dài, uốn lượn nhiều khúc nhỏ dần về phía đuôi, môi dưới có râu, môi trên có mào, sau gáy có bờm; chân móng sắc như móng chim tung bay giữa mây trời, thể hiện tâm hồn với ước mơ tự do, độc lập.

Thời Trần, hình tượng rồng được thể hiện đầu có thêm tai, cặp sừng, hình dáng đẫy đà, táo bạo, đầy sức sống với khí phách dân tộc ba lần chiến thắng giặc Nguyên Mông.

Thời Hậu Lê, rồng được chọn làm biểu hiện của vua. Mặt vua là long nhan, áo của vua là long bào, giường vua nằm là long sàn , xe vua đi là long xa… chỉ có vua mới được sử dụng hình tượng rồng. Rồng cũng được xếp đầu bộ tứ linh gồm “Long-Lân-Quy-Phụng”. Rồng không còn gần gũi với người dân mà là quyền uy và xa cách.

Thời Nguyễn, rồng được thể hiện qua hình ảnh ẩn hiện trong mây. Đầu rồng to, sừng giống sừng hươu chĩa ngược ra sau, mắt lộ to, mũi sư tử, miệng há lộ răng nanh. Rồng tượng trưng của uy quyền vua chúa có phần hung hãn, khác với nhận thức trong tâm khảm người dân bình thường.

Rồng của dân gian biểu trưng cho sự tốt đẹp, may mắn và thịnh vượng, là sức mạnh của sự sống. Hình ảnh của rồng là hình ảnh vị thần phun nước làm mưa để dân cày ruộng, mang lại lúa gạo nuôi sống con người.

Rồng xuất hiện là thể hiện cái tốt đẹp, chân-thiện-mỹ. Hình tượng rồng Việt Nam ngậm viên châu trong miệng thể hiện tinh thần tôn trọng các giá trị nhân văn cao quý, sự uyên bác và tinh thần cao thượng.

Hình tượng rồng có vị trí đặc biệt trong văn hoá và tín ngưỡng của dân tộc Việt Nam. Rồng là biểu tượng của mưa thuận gió hoà, là tượng trưng cho sự tốt đẹp. Rồng được dân gian đưa vào nơi thờ tự. Có một điều lý thú là, trong các đình, chùa, miếu mạo, nơi thờ tự… người ta không thờ rồng như có nơi tôn tượng thờ ông Cọp ở sân đình. Ở nhiều nơi thờ tự, hình ảnh rồng luôn trong tư thế nằm chầu. Nghĩa là sẵn sàng để bảo vệ, che chở, phục vụ. Rồng uốn lượn trên mái đình. Rồng uốn cong theo cột xây chùa. Rồng nằm phục chầu bên tượng Phật. Đầu rồng nâng bước chân Phật Bà Quan Âm giữa sóng gió biển khơi …Phật Bà đứng uy nghi trên đầu rồng. Rồng xuất hiện cùng Phật bà mang lại sự bình an cho chúng sanh đang chìm đắm trong bể khổ luân hồi.

Trong kinh Phật, rồng xuất hiện trong Thiên Long Bát Bộ gồm Trời, Rồng, Dạ Xoa, Cán Thát Bà, A Tu La, Ca Lâu La, Khẩn Na La, Ma Hầu La Gia. Rồng là chúa tể các loài trong nước. Một lần, khi Phật đang nhập định thì trời giổng bão, mưa to gió lớn một con rắn khổng lồ tên là Mucilinda cuộn thành một tàn lớn để che chở đức Phật. Khi đức Phật giảng kinh Diệu pháp Liên Hoa, trong hàng nghìn nghìn đại chúng, thiên, nhơn, phi nhơn đến câu hội có tám vị vua rồng là Nan Đà Long Vương, Bạt Nan Đà Long Vương, Sa Da La Long Vương, Hoa Tu Cát Long Vương, Đức Xoa Ca Long Vương, A Na Bà Đạt Da Long Vương, Ma Na Tư Long Vương, Ưu Bát La Long Vương.

Về cuộc sống thực tế, những người sinh vào năm Thìn, tức năm rồng thường là người có tâm tính bộc trực, tốt bụng, có tâm đạo, biết thương yêu đồng loại, thường hay giúp người kém may mắn. Người tuổi Thìn có trí tuệ sáng suốt, thông minh, học đâu nhớ đó. Làm việc thường sắp xếp kế hoạch rõ ràng. Tuy nhiên, tính tình thường hay cả nể, không hay tranh cãi, không mạnh dạn trong quyết định nên dễ bị đánh mất cơ hội tốt. Thời trẻ, người tuổi thìn chí thú trong học tập, kinh doanh. Khi lớn tuổi tâm đạo càng phát triển, tâm tính càng thuần thục, gần gũi Phật pháp, an dưỡng tâm hồn. Nếu mở rộng thêm tâm bố thí thì phước báu ngày càng thêm, cuộc sống về già an nhàn, tự tại. Tâm thanh tịnh giúp cho lòng trong sáng, trí tuệ sáng suốt, tạo nên hạnh lành, cuộc sống đầy đủ. Người Tuổi Thìn cần :

Nỗ lực, chớ phóng dật !

Hãy sống theo chánh hạnh;

Người chánh hạnh hưởng lạc,

Cả đời này, đời sau.

(Pháp Cú 167)

Năm Nhâm Thìn đến trong hoàn cảnh đất nước phát triển, đời sống người dân được nâng cao, Phật pháp đang trên đà phát triển, giáo lý sáng ngời của đức từ phụ Thích Ca Mâu Ni luôn là ngọn đuốc soi đường cho chúng sinh xa lìa bến mê, về nơi bến giác. Phật pháp hưng thịnh, Tăng đoàn phát triển, Phật tử tiến tu , Phật sự viên thành.

Hoà thượng Thích Đạt Đạo

CHÙA BÁT NHÃ - BÌNH THẠNH

ĐC: 445/25 Nơ Trang Long, P.13, Q. Bình Thạnh, Tp.HCM

ĐT: 08 35 533 780

Hotline: 0913 966 971

Email: batnha327@yahoo.com

Website: http://www.BatNhaGiaLam.com

Read More

CHỮ TÍN TRONG ĐẠO PHẬT VÀ DÂN GIAN - HT. THÍCH ĐẠT ĐẠO

ĐĐ. Thích Đạt Đạo

Tín có nghĩa là tin, tin tưởng, nghe theo, vâng theo như tín ngưỡng, mê tín, tín căn, tín niệm. Tín còn có nghĩa là giữ lời hứa, lời nói đi đôi với việc làm như thủ tín, trung tín. Ở đây, chúng ta tìm hiểu chữ tín theo nghĩa thứ nhất là tin theo, tín ngưỡng.

Có hai nguồn gốc của việc tin theo một điều gì. Một là từ tình cảm như sợ sệt, yêu thương . Hai là từ lý trí, sự hiểu biết mà tin theo.

Thế nào là niềm tin xuất phát từ sự sợ hãi mà tin theo ? Bản chất của con người luôn có khát vọng tìm hiểu và khám phá. Điều nầy giúp con người phát triển và ngày càng văn minh. Nếu các hoạt động tìm hiểu và khám phá về tự nhiên giúp con người phát triển khoa học, kỹ thuật thì hoạt động tìm hiểu và khám phá về mặt tinh thần ngày càng cho con người thoát vòng mê muội, u minh. Khi con người xuất hiện trên trái đất này thì đồng thời xuất hiện tín ngưỡng. Con người mong muốn giải thích, lý giải các hiện tượng trong tự nhiên như mưa, gió, sấm sét, lửa cháy ….Khi không nắm được bản chất của các hiện tượng tự nhiên này, con người mông muội do sợ hãi mà tin rằng sở dĩ có gió, mưa, sấm , tuyết, lửa, núi …là do có Thần mưa, Thần gió, Bà Hỏa, Thần Núi v..v.. làm nên. Từ đó, con người lập đền, lập miếu để thờ thần gió, thần mưa, thần lửa. Ngày nay, với tiến bộ khoa học kỹ thuật, con người đã thấu hiểu bản chất của các hiện tượng tự nhiên, họ không thờ các thần mưa, gió , sấm sét nữa.

Thế nào là niềm tin khởi nguồn từ lòng yêu thương, quý trọng. Chúng ta biết rằng dân tộc Việt Nam có truyền thống “Uống nước nhớ nguồn’ “ Ăn quả nhờ người trồng cây” nên dân gian có một niềm tin vững chắc vào sự phù trợ của tiền nhân, những người có công tạo lập nên đất đai bờ cõi, những vị tướng đánh giặc bảo vệ nhân dân, khi thác đi trở thành “Thần”. thành “Thánh”. Tín ngưỡng dân gian nầy thể hiện sâu đậm trong nhiều nhà đều có bàn thờ ông bà để luôn luôn kính nhớ tổ tiên ; thờ đức Thánh Trần có đánh tan giặc Nguyên Mông giữ gìn bờ cõi. Niềm tin trong dân gian là niềm tin của những con người có tình cảm hiếu, lễ, không bội bạc vong ân tiên nhân và những người có công tạo dựng quê hương, đất nước, bản làng, nhà cửa. Đó là Tín ngưỡng dân gian.

Con người với thân phận mong manh, nhỏ nhoi và ngắn ngủi, song luôn luôn mong muốn tìm ra câu trả lời vì sao có con người trên trái đất này? Con người từ đâu đến ? Khi chết con người sẽ đi về đâu ? Câu hỏi này quá khả năng giải thích một cách tường minh của con người. Tùy sự nhận thức mà có nhiều cách giải thích khác nhau. Cuối cùng cho mọi câu trả lời là người ta hướng đến một cái gì siêu nhiên, thiêng liêng nằm ngoài cuộc sống trần tục để giải thích về nguồn gốc con người. Từ đó xuất phát tín ngưỡng và tôn giáo, hình thành đời sống tâm linh. Mỗi dân tộc, tùy hoàn cảnh kinh tế, chính trị, xã hội, địa lý mà hình thành các nguồn gốc tín ngưỡng và các tôn giáo khác nhau. Có người giải thích sự tồn tại của con người và vũ trụ là do đấng tạo hóa có đầy quyền năng tạo nên. Đấng tạo hóa nầy có quyền ban phúc và giáng họa, khen thưởng và trừng phạt. Ai tin theo thì được lên thiên đàng. Ai không tin theo hay phỉ báng thì phải đọa vào chốn địa ngục tối tăm. Đặc điểm của những người ưng theo sự giải thích này là niềm tin vô điều kiện vào đấng tạo hóa. Tín ngưỡng theo cách lý giải này dựa trên cơ sở niềm tìn tuyệt đối. Mọi sự vật, hiện tượng, cuộc sống của mỗi con người phụ thuộc vào ý muốn của Thượng đế. Con người chỉ là thân phận nhỏ nhoi chỉ biết vâng lời và tuân theo ý Thượng đế. Sự tin tưởng tuyệt đối vào Thương đế là niềm tin bắt buộc, là tiên đề cơ bản mà người nào không chấp nhận tiên đề nầy thì đồng nghĩa mất đức tin vào tôn giáo đó. Niềm tin hay đức tin nầy chỉ đơn thuần dựa trên tình cảm, không xuất phát từ lý trí.

Thề nào là đức tin từ lý trí ?

Đạo Phật nhận thức và giải thích nguồn gốc vũ trụ và con người dựa trên quy luật tự nhiên của vạn vật. Đó là Luật Nhân quả-Luân hồi. Mỗi con người tạo nên nghiệp và chính nghiệp dẫn dắt con người sống chết trong vòng sinh tử luân hồi. Người tạo thiện nghiệp thì được giải thoát. Người đắm chìm trong ác nghiệp thì mãi mãi trầm luân trong bể khổ. Đức Phật truyền giáo lý cho chúng sinh chính là chỉ dẫn con đường tu tập để thoát sinh tử luân hồi. Vì vậy, Đạo Phật không bắt Phật tử tìn mù quáng vào lý thuyết. Ngài hướng dẫn Phật tử tu học theo ba bước : Văn-Tư-Tu. Văn là nghe kinh, nghe pháp. Tư là suy nghĩ cho thật thấu đáo, cặn kẻ mọi ngóc ngách của vấn đề, thấy rõ bản chất sự thật rồi mới tin. Tu là thực hành điều mà xác định là đúng đắn. Trong Kinh A hàm, Đức Phật có dạy”Tin tưởng Như Lai mà không hiểu Như Lai tức là phỉ báng Như Lai”. Điều này đã minh chứng hết sức cụ thể tính khoa học, chân lý và giác ngộ. Khi đã tìm hiểu và thấu rõ con đường tu tập, con người sẽ vững niềm tin vào Tam bảo : Phật, Pháp, Tăng. Niềm tin vững chắc vào tam bảo, Phật gọi là tín căn. Tức là lòng tin mạnh mẻ, vững chắc như là cội rẻ của cây bám chặt vào lòng đất. Lòng tin trong Phật pháp là kết quả của lý trí, sự suy luận sáng suốt, quan sát kỹ càng. Đức Phật không bao giờ bắt buộc Phật tử tin một điều gì mà không suy luận, không giải thích được. Lòng tin của người Phật tử khởi từ trí xét đoán nên càng vững chắc, mãnh liệt. Phật dạy :”Tin là mẹ vô lượng của công đức”.

Như vậy chữ tín trong đạo Phật và dân gian đều là niềm tin, đức tin đối với sự thiêng liêng, siêu nhiên vượt khỏi sự hiểu biết của con người. Niềm tin trong dân gian xuất phát từ tình cảm. Niềm tin trong đạo Phật khời nguồn từ lý trí, nhận thức. Đạo Phật có 2 đặc tính nổi bật là Từ bi và Trí tuệ . Nhà bác học vĩ đại Einstein đã nhận xét : "Nếu có một tôn giáo nào đương đầu với các nhu cầu của khoa học hiện đại thì đó là Phật giáo. Phật giáo không cần xét lại quan điểm của mình để cập nhật hóa với những khám phá mới của khoa học. Phật giáo không cần phải từ bỏ quan điểm của mình để xu hướng theo khoa học, vì Phật giáo bao hàm cả khoa học cũng như vượt qua khoa học".

Niềm tin trên nền tảng lý trí, nhận thức rõ ràng chính là sự kết hợp tuyệt vời giữa khoa học và tâm linh.

Hòa thượng Thích Đạt Đạo

CHÙA BÁT NHÃ - BÌNH THẠNH

ĐC: 445/25 Nơ Trang Long, P.13, Q. Bình Thạnh, Tp.HCM

ĐT: 08 35 533 780

Hotline: 0913 966 971

Email: batnha327@yahoo.com

Website: http://www.BatNhaGiaLam.com

Read More